Almanya’nın Saksonya-Anhalt eyaletinde gerçekleştirilen seçimlerde aşırı sağcı Almanya için Alternatif Partisi (AfD), oyların yüzde 43,8’ini alarak tarihi bir başarıya imza attı. 2021’deki yüzde 20,8’lik oy oranını iki katından fazla artıran AfD, eyalet siyasetinde yeni bir dönemin kapısını araladı. Bu sonuç, Almanya’da uzun süredir tartışılan aşırı sağın yükselişini yeni bir aşamaya taşıdı.
Seçimlerde merkez siyaset ağır bir yenilgi aldı. Eyaleti 2002’den bu yana yöneten Hristiyan Demokrat Birlik (CDU) partisi, oy oranını yüzde 37,1’den yüzde 17,2’ye düşürdü. CDU’nun genel başkanı Friedrich Merz, seçim bölgelerindeki doğrudan milletvekilliklerini de AfD’ye kaptırdı. AfD, 83 sandalyeli eyalet meclisinde 39 milletvekilliği kazanarak hükümet kurma çoğunluğunun üç sandalye gerisinde kaldı. Diğer partilerin AfD ile koalisyona yanaşmaması, eyalette hükümetin nasıl kurulacağı sorusunu gündeme getirdi.
AfD’nin elde ettiği başarıyı dikkat çekici kılan bir diğer unsur ise partinin belirli bir yaş grubundan ziyade toplumun geniş kesimlerinden destek alması oldu. Alman kamu yayıncısı ARD adına Infratest dimap tarafından yapılan sandık çıkış araştırmasına göre AfD, 18 ile 69 yaş arasındaki tüm seçmen gruplarında birinci sırada yer aldı. Partinin oy oranı 35-44 yaş grubunda yüzde 53’e, 45-59 yaş grubunda ise yüzde 52’ye ulaştı.
Bu sonuçlar, AfD’nin yalnızca ekonomik sıkıntılara veya hükümete yönelik tepkinin adresi olmadığını, aynı zamanda kendine bağlı daha kalıcı bir seçmen kitlesi oluşturduğunu gösteriyor. Yeditepe Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Furkan Kaya’ya göre AfD’nin başarısı, Almanya’daki merkez siyasetin yaşadığı güven kaybını da ortaya koyuyor. Kaya, seçmenin önemli bir bölümünün mevcut siyasi düzene karşı mesaj verdiğini belirtti.
AfD’nin Saksonya-Anhalt teşkilatı, eyaletin iç istihbarat birimi tarafından 2023’ten bu yana ‘kesin olarak aşırı sağcı’ olarak sınıflandırılıyor. Parti, bu karara karşı hukuki mücadelesini sürdürüyor. Seçimlerin ardından AfD’nin eyalet başbakanı adayı Ulrich Siegmund, ‘Hedeflediğimiz şeyi başardık. Bu eyalette tarih yazdık’ ifadelerini kullanırken, AfD Eş Genel Başkanı Alice Weidel sonucu partisi açısından ‘çok açık bir hükümet kurma görevi’ olarak niteledi.
AfD’nin 83 sandalyeli eyalet meclisinde 39 milletvekilliği kazanması, hükümet kurma çoğunluğunun sadece üç sandalye gerisinde kaldığı anlamına geliyor. CDU 15, Sosyal Demokrat Parti, Yeşiller ve Sol Parti sekizer, Sahra Wagenknecht İttifakı ise 5 sandalye elde etti. Almanya’daki geleneksel partiler, aşırı sağın iktidara taşınmasını engellemek amacıyla AfD ile koalisyon kurmayı reddediyor. Bu durum, Alman siyasetinde ‘Brandmauer’ yani ‘güvenlik duvarı’ olarak adlandırılıyor.
Saksonya-Anhalt Eyalet Başbakanı Sven Schulze, seçimlerin ardından AfD ile iş birliği yapmayı düşünmediğini açıkladı. Ancak meclis aritmetiği, AfD’yi dışarıda bırakan bir hükümet kurulmasını zorlaştırıyor. CDU’nun hükümet kurabilmesi için siyasi çizgileri farklı partileri bir araya getirmesi veya dışarıdan desteklenen bir azınlık hükümeti oluşturması gerekiyor. AfD ile Sahra Wagenknecht İttifakı’nın toplam sandalye sayısı çoğunluğu sağlamaya yetse de iki parti arasında henüz bir koalisyon zemini bulunmuyor.
Dr. Furkan Kaya’ya göre AfD’nin oy oranı arttıkça partiyi siyasi sistemin dışında tutmak zorlaşıyor. Kaya, ‘AfD’yi sistem dışına atmaya çalışmak, partiyi zayıflatmaktan ziyade daha da güçlendiriyor’ değerlendirmesinde bulundu. AfD’nin seçimlerden birinci çıkmasına rağmen hükümetin dışında kalması, parti seçmeninde çifte standart uygulandığı düşüncesini güçlendirebilir ve sistem karşıtı söyleme alan açabilir.
Seçim sonuçları uluslararası alanda da geniş yankı buldu. Fransa Maliye Bakanı Roland Lescure sonucu ‘çok endişe verici bir işaret’ olarak nitelendirirken, Avrupa İşleri Bakanı Benjamin Haddad ‘Avrupa için çok ciddi bir an’ yorumunu yaptı. Polonya Başbakanı Donald Tusk, ‘Polonya’da sadece aptallar ya da hainler Almanya’daki AfD zaferinden sevinebilir’ diyerek sert tepki gösterdi. Buna karşılık ABD’den Donald Trump seçim sonucunu sosyal medya hesabından paylaşırken, iş insanı Elon Musk AfD’yi tebrik etti.
Sandıktan çıkan mesajın ilk etkisinin Almanya’nın göç politikasında görülmesi bekleniyor. AfD’nin yükselişi, Friedrich Merz hükümeti üzerindeki sınır güvenliğini artırma, düzensiz göçü azaltma ve sınır dışı uygulamalarını hızlandırma baskısını artırabilir. Partinin AB’nin yetkilerine yönelik eleştirel çizgisi, merkez partileri ulusal çıkarları daha fazla öne çıkaran bir politika izlemeye zorlayabilir. AfD’nin Rusya’ya uygulanan yaptırımlara ve Ukrayna’ya verilen desteğe karşı çıkması, Berlin’in dış politikasındaki tartışmaları derinleştirebilir.
Dr. Furkan Kaya’ya göre Saksonya-Anhalt seçimleri, İkinci Dünya Savaşı sonrası Almanya’da kurulan merkez siyaset dengesini de yakından ilgilendiriyor. Kaya, ‘Bundan sonra asıl mesele AfD’nin yükselip yükselmeyeceği değil, Alman siyasal sisteminin bu yükselişe nasıl karşılık vereceğidir’ dedi. Saksonya-Anhalt’tan çıkan sonuç tek başına tüm Almanya’nın siyasi tercihini yansıtmıyor. Ancak aşırı sağın geniş bir seçmen kitlesinden destek alması, doğuda başlayan siyasi dalganın ülkenin batısına yayılıp yayılmayacağı sorusunu gündeme taşıyor.
